Acute versus chronische pijn

Acute pijn (=plotse pijn) laat ons weten dat er iets verkeerd gaat in ons lichaam, bijvoorbeeld je klopt op je vinger in plaats van op de nagel, je dondert van de trap en hebt pijn je rug… Ons lichaam laat ons door de pijn weten dat er iets niet in de haak is, en dat we moeten kijken wat we best doen om dit aan te pakken bijvoorbeeld je vinger verzorgen, rusten, een pijnstillend middel innemen.

Chronische pijn is een pijn die heel regelmatig terugkomt of blijft aanhouden, bijvoorbeeld artrose-pijn. Hier neemt men een pijnstiller in met een bepaalde regelmaat, en dit om de pijn ‘voor te zijn’. Paracetamol verdient de voorkeur. Bij blijvende (of blijvend terugkomende) pijn moet je altijd je arts contacteren! En opgelet: raar maar waar: chronisch gebruik van pijnstillers kan hoofdpijn uitlokken!

Pijnbestrijding

Afhankelijk van de ernst van de pijn heeft de WGO (Wereldgezondheidsorganisatie) drie ‘trappen’ voorzien in de behandeling van pijn:

• trap 1: matige pijn: we nemen een mineure pijnstiller in vb paracetamol of acetylsalicylzuur. Dit zijn niet-opiaten.
• trap 2: hevige pijn: er wordt een (weinig krachtig) narcotisch analgeticum (vb codeine of tramadol) toegevoegd aan de mineure pijnstiller van trap 1. Dit komt dus neer op een opiaat met of zonder een niet-opiaat.
• trap 3: zeer hevige pijn: de dokter schrijft een krachtig narcotisch analgeticum voor (vb morfine). Dit komt neer op een krachtig opiaat met of zonder een niet-opiaat.

In trap 1 onderscheiden we een aantal mineure pijnstillers, die in de praktijk veel voorkomen:

PARACETAMOL

• werkt tegen pijn en koorts (analgetisch en antipyretisch)
• kan zowel voor baby’s, kinderen, als volwassenen
• bestaat in verschillende afleveringsvormen: tabletten, smelttabletten, siroop, suppo’s, bruistabletten

• bij kinderen (tussen 2jr en 12jr) is oraal paracetamol de 1ste keuze. Meer nog, men raadt het gebruik van acetylsalicylzuur af bij kinderen onder de 12 jaar. Dit omdat acetylsalicylzuur bij kinderen onder de 12 jaar, die een virale infectie doormaken (vb griep), het risico verhoogt op het Syndroom van Reye (= plotse koorts, braken, zelfs bewustzijnsverlies, bij kinderen die een virale infectie doormaken en aspirine innemen, met 20-40% mortaliteit tot gevolg!).
• wordt tegenwoordig bij acute pijn meer gebruikt dan acetylsalicylzuur of ibuprofen
• kan zonder problemen gebruikt worden bij zwangerschap en bij borstvoeding
• mag samen met andere geneesmiddelen gegeven worden
• mag gebruikt worden door mensen met een voorgeschiedenis van maagproblemen (vb maagzweer…)
• mag ook gebruikt worden door mensen die overgevoelig zijn voor ontstekingwerende middelen (de zogenaamde NSAID’s)
• wel uitkijken voor een overdosering! Reden: dan wordt de lever vrij snel onomkeerbaar aangetast. Het is dus zeer belangrijk van je te houden aan de aangegeven dosering! (zie verder)
• niet gebruiken bij overgevoeligheid voor paracetamol
• dosering
  • volwassenen: 500mg tot 1000mg/keer, 3 tot 4x/dag. Maximum 4000mg per dag innemen, indien je meer nodig hebt: naar de dokter gaan!
  • kinderen 6 tot 12 jaar: 60mg/kg/24uur, verdeeld over 3 tot 4 innames
  • kinderen 0 tot 6 jaar: 10mg/kg, maximum 3x/dag

IBUPROFEN

• werkt tegen pijn, koorts, en ontsteking (analgetisch, antipyretisch, en anti-inflammatoir (=ontstekingwerend, NSAID’s))
• bestaat in verschillende afleveringsvormen: tabletten, smelttabletten, siroop, suppo’s, poeders voor oplossing
• bij de normale dosering (200 tot 400mg voor een volwassene) komt maaglast minder voor dan bij andere ontstekingwerende middelen. Bij hogere dosissen echter moet je hiervoor wel uitkijken!
• Wordt bij kinderen vooral gebruikt bij hoge koorts, wanneer paracetamol alleen niet voldoende effect heeft
• Best innemen na het eten, samen met een glas water
• Aangeraden bij spier- of gewrichtspijn, reumaklachten, tandpijn… (wanneer je een ontstekingwerend middel nodig hebt)
• Niet innemen bij overgevoeligheid voor ibuprofen of voor andere NSAID’s, bij maaglast, bij verminderde nierwerking (daarom zeker uitkijken bij oudere mensen dat de dosis niet te hoog is). Ook de bloeddruk in het oog houden, want die zou omhoog kunnen gaan.
• Niet innemen tijdens het 1ste en 3de trimester van de zwangerschap, en ook niet bij borstvoeding
• Dosering
  • volwassenen (ouder dan 12jaar): 200 tot 400mg/keer, 3 tot 4x/dag
  • kinderen (jonger dan 12jaar): 20 tot 30mg/kg/24uur, verdeeld over 3 tot 4 innames. Voor baby’s en peuters enkel de baby- en peutervormen gebruiken.

ACETYLSALICYLZUUR (ASZ) EN AANVERWANTEN

• Werkt tegen pijn, koorts, en ontsteking (analgetisch, antipyretisch, en anti-inflammatoir)
• Bestaat in tabletten, bruistabletten, oplosbare poeders (in water, of rechtstreeks in de mond (=orodispergeerbaar))
• Niet gebruiken bij maaglast. Reden: ASZ geeft lokale beschadiging van de maagmucosa.
• Niet gebruiken bij overgevoeligheid voor ASZ of voor andere NSAID’s
• Niet gebruiken tijdens het 1ste en 3de trimester van de zwangerschap. Ook niet gebruiken bij borstvoeding.
• Oppassen bij kinderen jonger dan 12 jaar die een virale infectie (vb griep) doormaken: Syndroom van Reye is mogelijk!
• Dosering
  • volwassenen: 300 tot 1000 mg/keer, 4 tot 6x/dag (maximum 4 gram per dag)
  • kinderen jonger dan 12 jaar: beter paracetamol geven (Syndroom van Reye, hoger beschreven!)

ASZ wordt in een dosering van 80 a 100mg/tablet gebruikt om de bloedplaatjesaggregatie te remmen (cardiovasculaire preventie). Deze tabletten zijn maagsapresistent gemaakt, zodat ze pas in de darm opengaan (om maaglast te voorkomen). Daarom mag ASZ ook niet worden ingenomen voor een operatie, en moet je ook oppassen bij een tandartsbezoek.

NAPROXEN

• werkt tegen pijn, koorts, en tegen ontsteking (analgetisch, antipyretisch, en anti-inflammatoir)
• bestaat in tabletten
• kan gebruikt worden wanneer je als volwassene een ontstekingremmend middel nodig hebt (vb bij spierpijn, gewrichtspijn, tandpijn,…)
• werkt vrij lang (8 tot 12 uur)
• geeft meer maaglast dan vb paracetamol. Daarom blijft paracetamol indien mogelijk de eerste keuze.
• Best innemen na het eten, samen met een glas water
• Niet gebruiken bij kinderen
• Niet innemen bij overgevoeligheid voor naproxen of andere NSAID’s, bij maaglast, bij verminderde nierwerking (dosis verminderen bij ouderen!)
• Niet gebruiken tijdens de zwangerschap, ook niet bij borstvoeding
• Dosering
  • alleen voor volwassenen (ouder dan 12 jaar): 440 tot 660mg/24 uur, verdeeld over 2 tot 3 innames

COMBINATIEPREPARATEN

• Er bestaan ook een aantal preparaten waar mineure pijnstillers (paracetamol, ASZ) met elkaar worden gecombineerd. Soms wordt er ook gecombineerd met coffeine of vitamine C.
• De combinaties met coffeine worden vooral gebruikt bij migraine-klachten. Je neemt dit geneesmiddel dan in bij de eerste tekenen van migraine.
• De combinaties met vitamine C worden vooral gebruikt bij grippale klachten. 
• Bij de combinaties van paracetamol met ASZ vermindert men de dosis van deze beide stoffen. Vb: 250mg paracetamol + 250mg ASZ per tablet in plaats van 500mg van beide stoffen.

Bij trap 2 (hevige pijn) voegt men een (weinig krachtig tot matig krachtig) narcotisch analgeticum toe (vb codeine of tramadol) aan een mineure pijnstiller van trap 1 (vb paracetamol of ASZ).

Meestal gaat het om paracetamol 500mg + codeïnefosfaat 30mg

• Deze geneesmiddelen zijn enkel op voorschrift te verkrijgen.
• Voor een goede pijnstillende werking is er (minimum) 30mg codeine nodig. Dit geeft nevenwerkingen vb constipatie (=verstopping), sedatie (= versuft zijn).

Er bestaat ook een combinatie van 325mg paracetamol + 37,5mg tramadol

• Ook enkel op voorschrift verkrijgbaar.
• Ook hier oppassen voor sedatie (=versuft zijn) bij voldoende inname van dit geneesmiddel.

Matig sterke narcotische analgetica bestaan ook als mono-preparaten

• Ook enkel op voorschrift verkrijgbaar.
• Ook oppassen voor onder andere sedatie.

Bij trap 3 (zeer hevige pijnen) schakelt men over naar een krachtig narcotisch analgeticum (vb morfine). Deze geneesmiddelen zijn enkel op voorschrift te krijgen. Hun effect en het juiste gebruik van deze middelen moeten zeer goed opgevolgd worden door de arts en apotheker.